چرم جیر چرمی طبیعی با سطح مخملی و پرزدار است که از سمت داخلی پوست (سمت گوشت) ساخته می‌شود و به همین دلیل نرم، سبک و خوش‌دست است. جیر با نبوک فرق دارد: نبوک از سمت بیرونی و محکم‌تر پوست ساخته و سنباده زده می‌شود. چرم جیر ظاهری گرم و شیک دارد، اما در برابر آب، لکه و گرد و خاک حساس‌تر از چرم براق و صاف است و نگهداری مخصوص خودش را می‌خواهد.
کفش، کاپشن، دستکش و کیف جیر سال‌هاست جزو انتخاب‌های محبوب است، اما خیلی‌ها نمی‌دانند جیر دقیقاً چیست و چرا با یک قطره آب لک می‌شود. در این مطلب به زبان ساده می‌گوییم جیر چطور ساخته می‌شود، چه فرقی با نبوک و چرم براق دارد، برای چه کاربردهایی مناسب است و با ۷ نکتهٔ ساده چطور از آن نگهداری کنید.
چرم جیر چیست و چطور ساخته می‌شود؟
پوست حیوان چند لایه دارد. لایهٔ بیرونی که به آن «گرین» (grain) می‌گویند، فشرده‌ترین و محکم‌ترین بخش است و چرم‌های براق و صاف از همین سمت ساخته می‌شوند. وقتی پوست ضخیم را در کارخانه به چند لایه تقسیم می‌کنند، لایه‌های زیرین که بافت بازتر و نرم‌تری دارند باقی می‌مانند. چرم جیر معمولاً از همین سمت داخلی پوست یا از لایه‌های جداشده (اسپلیت) به دست می‌آید؛ سطح آن را سنباده می‌زنند و برس می‌کشند تا الیاف کوتاه و نرمی رو بیاید و حالت مخملی پیدا کند.
جیر را از پوست گوسفند، بره، بز، گوساله و گاهی گوزن تهیه می‌کنند. جیر بره و بز نازک‌تر و لطیف‌تر است و بیشتر در دستکش و لباس به کار می‌رود؛ جیر گاوی ضخیم‌تر است و در کفش و کیف دیده می‌شود. نام انگلیسی آن، Suede، از عبارت فرانسوی «دستکش‌های سوئدی» گرفته شده است؛ دستکش‌های نرمی که قرن‌ها پیش از سوئد به فرانسه می‌رسید. خلاصه‌ای از تاریخچه و انواع آن را در مقالهٔ Suede در ویکی‌پدیا هم می‌توانید بخوانید. برای آشنایی بیشتر با لایه‌های پوست و چرم فول‌گرین، مطلب چرم گاوی یا گوسفندی؟ را ببینید.
تفاوت چرم جیر و نبوک
نبوک و جیر در نگاه اول شبیه هم‌اند و هر دو سطحی مات و مخملی دارند، اما از دو سمت متفاوت پوست ساخته می‌شوند. نبوک از سمت بیرونی پوست (لایهٔ گرین) تهیه می‌شود که سطح آن را خیلی ظریف سنباده می‌زنند. نتیجه، پرزهایی کوتاه‌تر و یکدست‌تر است و چون لایهٔ محکم بیرونی حفظ شده، نبوک معمولاً بادوام‌تر و مقاوم‌تر از جیر است. در مقابل، جیر پرزهای بلندتر و حس نرم‌تری دارد، سبک‌تر و انعطاف‌پذیرتر است، اما زودتر ساییده می‌شود و لکه را راحت‌تر به خود می‌گیرد.
مقایسهٔ چرم جیر، نبوک و چرم براق (جدول)
این جدول کمک می‌کند تفاوت سه نوع رایج چرم طبیعی را یک‌جا ببینید:
| ویژگی | جیر | نبوک | چرم براق (فول‌گرین) |
|---|---|---|---|
| سمت پوست | سمت داخلی یا لایهٔ جداشده | سمت بیرونی، سنباده‌خورده | سمت بیرونی، دست‌نخورده |
| حس سطح | مخملی، پرزهای بلندتر | مخملی، پرزهای کوتاه و ظریف | صاف و یکدست |
| دوام | کمتر | متوسط تا خوب | بیشتر |
| حساسیت به آب و لکه | زیاد | زیاد | کمتر؛ با تغذیهٔ منظم مقاوم‌تر |
| پتینه با گذر زمان | ندارد؛ بیشتر کهنه‌نما می‌شود | محدود | پتینهٔ زیبا می‌گیرد |
| کاربرد رایج | کفش، کاپشن، دستکش | کفش و بوت | کیف، کمربند، کیف ورزشی |
مزایا و معایب چرم جیر
مهم‌ترین مزیت چرم جیر ظاهر و حس آن است: نرم، گرم، سبک و انعطاف‌پذیر است و رنگ‌ها روی سطح مات آن عمیق‌تر به نظر می‌رسند. به همین دلیل برای کفش‌های راحتی، کاپشن و اکسسوری‌های مجلسی انتخاب محبوبی است. معایب جیر هم به همان سطح پرزدار برمی‌گردد. پرزها آب، روغن و گرد و خاک را جذب می‌کنند، لکه‌ها سخت‌تر پاک می‌شوند و در محل‌های پرتماس، پرزها خوابیده و براق می‌شوند. جیر برخلاف چرم براق، با کرم و واکس معمولی تغذیه نمی‌شود و پتینهٔ زیبایی هم نمی‌گیرد.
برای وسایلی که هر روز با عرق، رطوبت، کف زمین بازی و جابه‌جایی سروکار دارند، مثل کیف ورزشی و کیف راکت، چرم صاف و محکم انتخاب عملی‌تری است؛ چون راحت‌تر تمیز می‌شود و با مراقبت ساده سال‌ها دوام می‌آورد. اگر نمی‌دانید چرم کیفی که دارید طبیعی است یا نه، ۷ روش تشخیص چرم طبیعی از مصنوعی را بخوانید.
نگهداری از چرم جیر: ۷ نکتهٔ ساده (چک‌لیست)
با رعایت این چند نکته، وسایل جیر شما سال‌ها تمیز و خوش‌ظاهر می‌ماند:
- قبل از اولین استفاده اسپری محافظ بزنید. اسپری مخصوص جیر و نبوک لایه‌ای نامرئی می‌سازد که آب و لکه را دیرتر جذب می‌کند. اول روی نقطه‌ای پنهان امتحانش کنید.
- برس مخصوص جیر داشته باشید. بعد از هر چند بار استفاده، با برس نرم در یک جهت گرد و خاک را بگیرید و پرزها را بلند کنید.
- لکه‌های کوچک را با پاک‌کن جیر بگیرید. پاک‌کن مخصوص جیر (شبیه پاک‌کن مدادی) را آرام روی لکهٔ خشک بکشید و بعد برس بزنید.
- لکهٔ چربی را فوراً با پودر جاذب بپوشانید. کمی نشاسته یا پودر تالک روی لکهٔ تازه بریزید، چند ساعت بگذارید روغن را جذب کند و بعد با برس پاکش کنید. هرگز لکه را مالش ندهید.
- اگر خیس شد، طبیعی خشکش کنید. آب اضافه را با دستمال خشک بگیرید، داخلش را با کاغذ پر کنید و دور از بخاری، سشوار و آفتاب مستقیم بگذارید خشک شود؛ بعد برس بزنید.
- از کرم و واکس معمولی استفاده نکنید. کرم‌ها و واکس‌های چرم براق پرزهای جیر را به هم می‌چسبانند و سطح را لک و براق می‌کنند.
- درست نگهداری کنید. جیر را در کیسهٔ پارچه‌ای و جای خشک، خنک و دور از نور مستقیم بگذارید تا رنگش کدر نشود و کپک نزند.
اصول کلی مراقبت از چرم‌های صاف و براق متفاوت است؛ برای آن‌ها راهنمای کامل نگهداری از چرم طبیعی را بخوانید.
پرسش‌های متداول
آیا چرم جیر، چرم طبیعی است؟
بله. جیر اصل از پوست حیوان ساخته می‌شود و چرم طبیعی است. البته نمونه‌های مصنوعی شبیه جیر هم وجود دارند که از الیاف پلیمری ساخته می‌شوند و نباید با چرم جیر طبیعی اشتباه گرفته شوند.
فرق جیر و نبوک چیست؟
جیر از سمت داخلی پوست ساخته می‌شود و پرزهای بلندتر و حس نرم‌تری دارد؛ نبوک از سمت بیرونی پوست سنباده‌خورده تهیه می‌شود، پرزهای کوتاه‌تری دارد و معمولاً بادوام‌تر است.
آیا می‌توان چرم جیر را با آب شست؟
شستن کامل با آب توصیه نمی‌شود، چون ممکن است لکهٔ آب، سفت شدن و تغییر رنگ ایجاد کند. بهتر است از برس و پاک‌کن مخصوص جیر استفاده کنید و برای لکه‌های سخت سراغ خشک‌شویی مخصوص چرم بروید.
چرم جیر برای کیف ورزشی مناسب است؟
جیر به آب، عرق و گرد و خاک حساس است و زودتر کهنه‌نما می‌شود. برای کیف ورزشی که هر روز استفاده می‌شود، چرم طبیعی صاف و محکم انتخاب عملی‌تر و بادوام‌تری است.
پرزهای خوابیدهٔ جیر را چطور زنده کنیم؟
با برس مخصوص جیر، سطح را با حرکت‌های کوتاه و در چند جهت برس بزنید. اگر پرزها خیلی خوابیده باشند، گرفتن بخار ملایم از فاصلهٔ مناسب و سپس برس زدن بعد از خشک شدن کمک می‌کند.
اگر به دنبال کیفی هستید که هم شیک باشد و هم با رفت‌وآمد هر روزه کنار بیاید، چرم طبیعی صاف و دست‌دوز انتخاب مطمئنی است. کیف پدل چرم نوژن از چرم طبیعی ساخته شده، کاملاً با دست دوخته می‌شود، جای دو راکت پدل، کفش و وسایل روزانه را دارد و در پنج رنگ‌بندی عرضه می‌شود؛ از زمین بازی تا هر جای شهر. برای سفارش اختصاصی یا هر سؤالی دربارهٔ چرم کیف‌ها، از صفحهٔ تماس با ما با ما در ارتباط باشید.